- DSCR (borç servis karşılama oranı), bir dönemde borç servisi için kullanılabilir nakdin, aynı dönemde ödenmesi gereken anapara ve faize oranıdır.
- Oran 1’in altındaysa borç servisi için kullanılabilir nakit, dönemin borç servisini karşılamaz. Aradaki fark yeni borç, sermaye, varlık satışı veya mevcut nakit gibi kaynaklarla kapatılmak zorundadır.
- Bankalar DSCR’yi hem kredi değerlendirmesinde hem de sözleşmedeki finansal taahhütlerde kullanır. Tanımın sözleşmedeki tanımla birebir aynı olması gerekir.
Kredi görüşmelerinde ve yeniden yapılandırma süreçlerinde temel sorulardan biri şudur: “Şirket borcunu faaliyetlerinden üreteceği nakitle ödeyebilir mi?” DSCR bu soruya tek bir oranla cevap verir. Oran basit görünür; ancak pay ve paydanın nasıl tanımlandığı sonucu önemli ölçüde değiştirir.
Temel formül
DSCR = Borç servisi için kullanılabilir nakit / Borç servisi
- Pay (borç servisi için kullanılabilir nakit): FAVÖK’ten başlanabilir; vergi ödemeleri, zorunlu yatırım harcamaları ve işletme sermayesi değişimi düşülür. Bazı sözleşmelerde doğrudan FAVÖK kullanılır.
- Payda (borç servisi): Dönem içinde vadesi gelen anapara ve faiz ödemeleri. Kiralama ödemelerinin dahil edilip edilmeyeceği sözleşmeye göre değişir.
Formülün hangi versiyonunun kullanıldığı her zaman açıkça yazılmalıdır. Aynı şirket için iki farklı tanım çok farklı sonuç verebilir.
Varsayımsal örnek
Varsayımsal örnek — gerçek bir şirkete ait değildir. Rakamlar yalnızca hesaplamayı göstermek için kullanılmıştır.
| Kalem (milyon TL) | Tutar |
|---|---|
| FAVÖK | 60 |
| Ödenen vergi | (8) |
| Zorunlu yatırım harcaması | (10) |
| İşletme sermayesi artışı | (7) |
| Borç servisi için kullanılabilir nakit | 35 |
| Anapara ödemeleri | 22 |
| Faiz ödemeleri | 9 |
| Borç servisi | 31 |
| DSCR | 1,13 |
Aynı şirket için doğrudan FAVÖK kullanılsaydı oran 60 / 31 = 1,94 olurdu. Fark, bankaya sunumda tanımın neden açık yazılması gerektiğini gösterir.
DSCR’yi etkileyen başlıca unsurlar
- İşletme sermayesi: Tahsilat sürelerinin uzaması veya stok artışı, kâr değişmese bile payı azaltır. Ayrıntı için nakit dönüşüm döngüsü yazısına bakılabilir.
- Vade yapısı: Anaparanın kısa vadede yoğunlaşması paydayı büyütür. Aynı toplam borç daha uzun vadeye yayıldığında oran iyileşir.
- Faiz ve kur: Değişken faizli veya döviz cinsi borçlarda faiz ve kur değişimi paydayı doğrudan etkiler.
- Tek seferlik kalemler: Varlık satışı gibi tekrarlanmayan nakit girişleri sözleşmeye göre paya dahil edilmeyebilir.
Bankaya sunum
Bankaya sunulan bir DSCR analizinde şunlar bulunmalıdır:
- Tanım: Pay ve paydanın hangi kalemlerden oluştuğu, sözleşmedeki tanımla karşılaştırmalı olarak.
- Geçmiş dönem: Son iki üç yılın gerçekleşen oranları ve uzlaştırma.
- Projeksiyon: Kredinin vadesi boyunca aylık veya çeyreklik oran, varsayımlarıyla birlikte.
- Senaryolar: Satış düşüşü, tahsilat gecikmesi ve faiz artışı gibi senaryolarda oranın nasıl değiştiği. Yöntem için tahsilat gecikmesi stres testi yazısına bakılabilir.
- Eylem planı: Oranın sözleşmedeki eşiğin altına düşme riski varsa alınacak önlemler.
Finansal taahhütler (covenant)
Kredi sözleşmelerinde DSCR için asgari bir eşik belirlenebilir. Eşiğin altına düşülmesi sözleşmeye göre temerrüt hâli veya bankayla yeniden görüşme gerekçesi olabilir. Bu nedenle:
- sözleşmedeki tanım ve hesaplama dönemi finans ekibi tarafından bilinmeli,
- oran her dönem sözleşmedeki tanıma göre hesaplanmalı,
- eşiğe yaklaşılıyorsa bankayla önceden iletişime geçilmelidir.
Sık yapılan hatalar
- FAVÖK’ü nakit gibi kullanmak: Vergi, yatırım ve işletme sermayesi ihtiyacı göz ardı edilir.
- Kısa vadeli borçların yenilenmesini varsaymak: Projeksiyonda kısa vadeli kredilerin otomatik yenileneceğini varsaymak, paydayı olduğundan küçük gösterir. Varsayım ayrıca belirtilmelidir.
- Tanımı dönemden döneme değiştirmek: Karşılaştırılabilirliği bozar ve güven kaybına yol açar.
- Yalnızca yıllık bakmak: Mevsimsel işletmelerde yıllık oran yeterli görünürken belirli aylarda ciddi açık oluşabilir.
Yönetim açısından çıkarım
DSCR, borç kapasitesinin en anlaşılır göstergelerinden biridir. Doğru kullanıldığında yeniden yapılandırma görüşmesinin zeminini oluşturur: hangi vade yapısının ve hangi ödeme planının şirketin nakit üretimiyle uyumlu olduğunu gösterir. Oranın 1’in altında kaldığı dönemler için finansman planı önceden hazırlanmalıdır.
Bu yazıdaki örnek rakamlar varsayımsaldır. Kredi sözleşmesindeki tanımlar ve hukuki sonuçlar için sözleşme metni esas alınmalı, gerekirse hukuki görüş alınmalıdır. Yöntem: Bu yazı mesleki analizdir; mevzuat, standart hükmü veya istatistiğe dayanan bir iddia içermez.
Kaynakların kontrol tarihi: