Stokta bekleyen nakit: stok devir hızı ve fazla stok analizi

Büyüyen şirketlerde stok, satıştan hızlı büyüyebilir. “Ürün tükenmesin” kaygısı, toplu alım indirimleri, ürün çeşidinin artması ve satış tahminindeki iyimserlik bunun nedenleri arasındadır. Sonuçta kâr tablosu iyi görünürken nakit depoda bekler. Bu yazı stokta bağlanan nakdin nasıl ölçüleceğini ve hangi kalemlerin nasıl ele alınacağını anlatır.

Temel göstergeler

Gösterge	Hesaplama	Ne gösterir
Stok gün sayısı (DIO)	Ortalama stok ÷ Satışların maliyeti × 365	Stokun ortalama kaç günde satışa dönüştüğü
Stok devir hızı	Satışların maliyeti ÷ Ortalama stok	Stokun yılda kaç kez yenilendiği
Yavaş dönen stok oranı	Belirli bir süredir hareket görmeyen stok ÷ Toplam stok	Nakdin ve değer kaybı riskinin yoğunlaştığı kısım

Varsayımsal örnek

Varsayımsal örnek — gerçek bir şirkete ait değildir.

Bir şirketin yıllık satışlarının maliyeti 120 milyon TL, ortalama stoku 30 milyon TL olsun.

• DIO = 30 ÷ 120 × 365 ≈ 91 gün; stok devir hızı = 120 ÷ 30 = 4.
• Şirket DIO’yu 60 güne indirebilirse gereken ortalama stok 120 × 60 ÷ 365 ≈ 19,7 milyon TL olur.
• Aradaki fark yaklaşık 10,3 milyon TL’dir; satışların maliyeti aynı kalır ve azalma alım veya üretimin azaltılmasıyla sağlanırsa bu tutar nakde dönüşebilir.

Kalem bazında yaşlandırma ise sorunun nerede olduğunu gösterir:

Son hareketten bu yana süre	Stok tutarı (milyon TL)	Pay
0–90 gün	21,0	%70
91–180 gün	4,5	%15
181–365 gün	3,0	%10
365 günden fazla	1,5	%5
Toplam	30,0	%100

Toplam stokun %30’u, yani 9 milyon TL, 90 günden uzun süredir hareket görmemektedir. İyileştirmenin ilk adımı bu kalemlerdir.

Yavaş dönen stok için karar listesi

1. Neden bekliyor? Talep düşüşü, ürün değişikliği, fazla alım, kalite sorunu, müşteriye özel üretim.
2. Satılabilir mi? Hangi fiyattan ve hangi kanalda.
3. Başka üründe kullanılabilir mi? Hammadde ve yarı mamuller için.
4. Değer kaybı var mı? Net gerçekleşebilir değeri maliyetin altındaysa stoklar net gerçekleşebilir değere indirilir; net gerçekleşebilir değerin tahmini için uzman görüşü alınmalıdır. Muhasebeleştirme TFRS uygulayanlar için TMS 2’ye, BOBİ FRS uygulayanlar için standardın 6. bölümüne (Stoklar) göre yapılır.
5. Elden çıkarmanın nakit ve vergi etkisi mali müşavirle birlikte değerlendirilmelidir.

Stoku kalıcı olarak azaltmak

• Satış tahminiyle bağlantı: Satın alma ve üretim planı güncel satış tahminine dayanmalıdır. Bkz. satış tahmini yöntemleri.
• Ürün sınıflandırması: Hızlı dönen ve yavaş dönen kalemler için farklı stok politikası; her kalem için aynı güvenlik stoğu yaklaşımı nakit israfına yol açar.
• Asgari sipariş miktarı: Toplu alım indiriminin, stokta bekleme maliyetiyle birlikte değerlendirilmesi.
• Ürün gamı: Düşük hacimli kalemlerin gerçek kârlılığı. Bkz. ürün bazlı kârlılık.
• Sorumluluk: Stok hedefinin satın alma, üretim ve satış arasında paylaşılması.

Sık yapılan hatalar

• Yalnızca toplam DIO’ya bakmak: Ortalama, yavaş dönen kalemleri gizler.
• Stoku “güvenli varlık” saymak: Uzun bekleyen stok hem nakit hem değer kaybı riskidir.
• İndirimli alımı otomatik kazanç saymak: Bekleme süresi ve finansman maliyeti indirimi aşabilir.
• Satış ekibini stok hedefinin dışında tutmak: Kampanya ve sipariş kararları stoku doğrudan etkiler.

Yönetim açısından çıkarım

Stokta bekleyen nakit, şirketin içinde bulunabilecek en doğrudan finansman kaynaklarından biri olabilir. Toplam gösterge yerine kalem bazında yaşlandırma, yavaş dönen kalemler için açık karar listesi ve satın almanın satış tahminine bağlanması, nakdi kalıcı olarak serbest bırakır. Stokun nakit döngüsündeki yeri için nakit dönüşüm döngüsü yazısına bakılabilir.

Kaynakların kontrol tarihi: 21 Ekim 2026