- Kâr, dönemin gelir ve giderlerinin farkıdır; nakit ise kasaya giren ve çıkan paradır. İkisi arasındaki fark, tahsil edilmemiş satışlardan, stokta bekleyen paradan, yatırımlardan ve borç ödemelerinden kaynaklanır.
- Farkın altı yaygın kaynağı: alacak artışı, stok artışı, tedarikçi vadelerinin kısalması, yatırım harcamaları, kredi anapara ödemeleri ve ortaklara yapılan ödemeler.
- Kârdan nakde köprü her ay hazırlanırsa “kâr ediyoruz ama para nerede?” sorusu rakamla cevaplanır ve önlem alınacak kalem görünür.
Şirket sahiplerinin sorabileceği bir soru şudur: “Gelir tablosu kâr gösteriyor, ama bankada para yok.” Bu durum bir muhasebe hatası değildir. Gelir tablosu satışı yapıldığı anda, gideri tahakkuk ettiği anda kaydeder; nakit ise tahsilat ve ödeme yapıldığında hareket eder. Ayrıca bazı nakit çıkışları, örneğin makine alımı veya kredi anaparası, gelir tablosunda gider olarak hiç görünmez. Bu yazı farkın kaynaklarını ve aylık bir köprü tablosunun nasıl kurulacağını anlatır.
Farkın altı kaynağı
| # | Kaynak | Neden kârı değil nakdi etkiler |
|---|---|---|
| 1 | Alacak artışı | Satış kâra yazılır, tahsilat henüz yapılmamıştır |
| 2 | Stok artışı | Alınan veya üretilen mal ödenmiştir, satılana kadar gider yazılmaz |
| 3 | Tedarikçi vadelerinin kısalması | Borçlar daha erken ödenir; gider değişmez, nakit çıkışı öne gelir |
| 4 | Yatırım harcamaları | Makine veya bina alımı nakit çıkışıdır; gelir tablosuna yıllar içinde amortisman olarak yansır |
| 5 | Kredi anapara ödemeleri | Anapara gider değildir; yalnızca faiz gelir tablosunda görünür |
| 6 | Ortaklara yapılan ödemeler | Kâr payı ve ortaklara verilen borçlar gibi ödemeler kârı azaltmaz, nakdi azaltır |
Tersi yönde etkiler de vardır: Amortisman gibi nakit çıkışı gerektirmeyen giderler kârı azaltır ama nakdi azaltmaz; tedarikçi vadelerinin uzaması nakdi geçici olarak artırır.
Varsayımsal örnek: kârdan nakde köprü
Varsayımsal örnek — gerçek bir şirkete ait değildir.
| Kalem (milyon TL) | Tutar |
|---|---|
| Dönem net kârı | 10 |
| + Amortisman (nakit çıkışı olmayan gider) | 3 |
| − Ticari alacak artışı | (6) |
| − Stok artışı | (4) |
| + Ticari borç artışı | 2 |
| − Yatırım harcaması | (5) |
| − Kredi anapara ödemesi | (3) |
| − Ortaklara ödeme | (1) |
| Nakit değişimi | (4) |
Şirket 10 milyon TL kâr etmiş, ancak dönem sonunda nakdi 4 milyon TL azalmıştır (10 + 3 − 6 − 4 + 2 − 5 − 3 − 1 = −4). Köprü, nakdin büyük ölçüde alacak ve stoka bağlandığını ve yatırımın faaliyet nakdinden finanse edildiğini gösterir.
Köprü nasıl kurulur?
- Başlangıç: Dönem net kârı. FAVÖK’ten başlanırsa amortisman eklenmez; faiz ve vergi ödemeleri ayrıca düşülür.
- Nakit dışı kalemler: Amortisman, karşılıklar gibi nakit hareketi gerektirmeyen giderler eklenir.
- İşletme sermayesi: Alacak, stok ve ticari borçlardaki değişim.
- Yatırım: Duran varlık alım ve satımları.
- Finansman: Kredi kullanım ve ödemeleri, ortaklarla işlemler.
- Kontrol: Sonuç, banka hesaplarındaki gerçek değişimle tutmalıdır. Tutmuyorsa fark bulunana kadar köprü tamamlanmış sayılmaz.
Bu yapı, nakit akış tablosunun yönetim için sadeleştirilmiş hâlidir. Sitedeki CFO gözüyle nakit akışı: kâr ile nakit neden ayrışır? yazısı kavramsal çerçeveyi anlatır; bu yazı köprünün kurulmasına odaklanır.
Hangi kalemde önlem alınır?
- Alacak: Vade ve risk limiti politikası, tahsilat takibi. Bkz. alacak yönetimi.
- Stok: Yavaş dönen ve fazla stok analizi. Bkz. stokta bekleyen nakit.
- Yatırım: Yatırımların faaliyet nakdiyle mi, uygun vadeli finansmanla mı karşılanacağının önceden planlanması.
- Finansman: Kısa vadeli krediyle uzun vadeli yatırım yapılmaması; anapara takviminin nakit planında yer alması.
- Ortaklara ödemeler: Kâr dağıtımı ve ortaklara yapılan diğer ödemelerin nakit planıyla birlikte değerlendirilmesi.
Sık yapılan hatalar
- Yalnızca kâra bakarak dağıtım veya yatırım kararı vermek: Kâr, harcanabilir nakit anlamına gelmez.
- Büyümenin nakit ihtiyacını hesaba katmamak: Satış arttıkça alacak ve stok da artar; büyüme önce nakit tüketebilir.
- Köprüyü yalnızca yıl sonunda yapmak: Sorun aylar sonra fark edilir.
- Köprünün banka bakiyesiyle tutmasını kontrol etmemek: Tutmayan köprü yanlış sonuca götürür.
Yönetim açısından çıkarım
“Kâr var, nakit yok” durumu açıklanabilir ve yönetilebilir olabilir. Aylık bir kârdan nakde köprü, farkın hangi kalemden geldiğini gösterir ve sorumluluğu ilgili ekibe taşır: tahsilat satışa ve finansa, stok üretime ve satın almaya, yatırım ve dağıtım kararları yönetime. Nakit döngüsünün ölçümü için nakit dönüşüm döngüsü yazısına bakılabilir.
Örnek rakamlar varsayımsaldır. Yöntem: Bu yazı mesleki analizdir; mevzuat, standart hükmü veya istatistiğe dayanan bir iddia içermez.
Kaynakların kontrol tarihi: